BÁC HỒ
KỂ CHUYỆN TÂY DU KÝ

TRẦN VĂN GIANG

BÁC HỒ

KỂ CHUYỆN TÂY DU KÝ
(Tái bản lần thứ tám)

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

HOAN NGHÊNH BẠN ĐỌC GÓP Ý PHÊ BÌNH
NHÀ XUẤT BẢN TRẺ
161b Lý Chính Thắng - Quận 3 - TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: 9316211 - 8465595 - 8465596 - 9316289
Fax: 84.8.8437450
E-mail: nxbtre@hcm.vnn.vn

LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Trần Văn Giang là một vị tướng trong Quân đội Nhân
dân, đang nghỉ hưu tại thành phố Hồ Chí Minh.
Sinh ngày 07-02-1924 tại xã Vĩnh Long, huyện Vĩnh
Bảo, thành phố Hải Phòng, tham gia cách mạng từ thời kỳ
bí mật, sau Cách mạng tháng 8-1945 ông được cử sang
Quân đội và phục vụ trong Quân đội suốt 45 năm liên tục
cho đến ngày về nghỉ.
Là cán bộ cao cấp trong Quân đội, ông may mắn được
gặp Hồ Chủ tịch nhiều lần trong các hội nghị, các lớp học,
buổi liên hoan cũng như tại các đơn vị Bác đến thăm.
Với cái nhìn tinh tế, trí nhớ tốt, cách kể chuyện trung
thực những điều tai nghe mắt thấy và suy nghĩ của bản
thân mình, ông đã viết lên những khúc hồi ký về Bác Hồ
khá sinh động, hóm hỉnh và xúc động.
Tập sách này được xuất bản vào năm 1994, và đã
được tái bản nhiều lần. Nay nhân cuộc vận động “Học tập
và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, Nhà xuất
bảnTrẻ cho in lần thứ 6 có bổ sung, sửa chữa.
Xin trân trọng giới thiệu cùng độc giả.
NHÀ XUẤT BẢN TRẺ
5

BÁC HỒ
LÀ NGƯỜI VIỆT NAM ĐẸP NHẤT

Bác là mẫu mực tuyệt vời của con người mới Việt
Nam, của con người xã hội chủ nghĩa.
Tấm lòng của Bác Hồ đối với bộ đội là tấm lòng của
một người cha. Bác vạch đường chỉ lối. Bác khuyến khích
động viên. Bác giáo dục, nhắc nhở. Những lời giáo huấn,
những cử chỉ ân cần của Bác bao giờ cũng chứa đựng
những bài học sinh động, sâu sắc. Tất cả đều vì thắng
lợi của cách mạng Việt Nam. Tất cả đều nhằm xây dựng
con người mới Việt Nam.
VÕ NGUYÊN GIÁP

6

Chủ tịch
HỒ CHÍ MINH

7

BÁC CỦA CHÚNG TA
LÀ NHƯ THẾ
Mùa hè năm 1946. Không gian vẫn còn nồng đượm
tinh thần rạo rực của những ngày Cách mạng tháng
Tám. Nhân dân ta đang nô nức phấn đấu thực hiện 3
khẩu hiệu hành động của Bác Hồ: Diệt giặc đói - Diệt
giặc dốt - Diệt giặc ngoại xâm.
Khoảng tám giờ tối, chuông điện thoại reo vang: “Văn
phòng Tỉnh ủy mời đồng chí Văn Giang sang gấp”. Tôi
lấy xe đạp, lao sang cơ quan Tỉnh, vừa dựa xe vào chân
tường đã thấy anh Đinh Đức Thiện, Bí thư Tỉnh ủy Bắc
Giang xăm xăm bước tới:
- Văn Giang đấy à, quân của anh ở trại hiện nay có
đông không?
- Thưa anh, tiểu đoàn tôi có ba đại đội. Đại đội ba
vẫn còn tiễu phỉ trên Sơn Động. Còn ở đây hai đại đội.
Anh em sốt rét nhiều phải đi nằm bệnh viện. Chúng tôi
củng cố lại đủ năm trung đội.
- Doanh trại của anh có sạch không?
- Thưa anh, từ khi bọn Quốc dân đảng Trung Hoa rút

8

đi, bọn tôi tiếp quản làm tổng vệ sinh mệt muốn chết.
Qua mấy keo, bây giờ đã tương đối.
Anh Đinh Đức Thiện quàng tay qua vai tôi, kéo tôi
đi và nói:
- Buổi mai đơn vị anh có khách. Anh chuẩn bị đón
thật chu đáo.
Một linh tính báo hiệu tin vui đúng ước vọng, tôi ngập
ngừng hỏi:
- Ai đấy hả anh?
- Ông cụ... à quên... khách ở Hà Nội lên, thượng cấp.
Tôi vừa mừng vừa buồn cười vì cái “dấu đầu hở đuôi”
của anh Thiện. Anh bấu mạnh vào vai tôi:
- Này chú ý bí mật đấy. Bọn Quốc dân đảng còn
nhiều... lộ thì mày chết.
Chào anh Thiện, tôi hấp tấp dắt xe đạp ra. Vừa tuổi
hai hai, như một cua rơ xe đạp thực thụ, tôi đem hết
nước rút thần tốc của Vũ Văn Thân, Lê Thành Các đạp
như bay về đơn vị. Anh Thanh Cao, tiểu đoàn phó, cao
lêu nghêu chắc sốt ruột, đã đứng đợi tôi ở ngoài hè:
- Cái gì thế anh Giang?
Tôi cố nén hồi hộp vừa do tin vui bất ngờ, vừa vì đã
cố dùng sức đạp xe, nói qua hơi thở:
- Buổi mai chúng ta có khách.
Anh Thanh Cao hai mắt long lanh, miệng cười rộng
mở:

9

- Ông cụ hả?
Tôi cố lấy vẻ thản nhiên:
- Không rõ, anh Thiện bảo phải đón thật chu đáo.
Thượng cấp từ Hà Nội lên.
Anh Thanh Cao đưa cả hai tay lên trời, cười khoan
khoái:
- Bác Hồ. Đúng Bác Hồ rồi.
Tôi nhìn anh không nói gì, nhưng qua ánh mắt và nét
mặt tôi, anh đã đoán ra.
Trong khi hai chúng tôi trao đổi nhanh với nhau về
những công việc cần làm thì đồng chí Ngơ liên lạc viên
của tiểu đoàn đã vắt chân lên cổ chạy, đi triệu tập hai
đồng chí đại đội trưởng, hai đồng chí chính trị viên và
đồng chí quản trị trưởng tiểu đoàn lên họp. Mười phút
sau đã thấy các đồng chí lục tục kéo nhau lên. Đại đội
trưởng đại đội một Công Minh, chưa thấy người đã thấy
tiếng, láu táu ngoài hiên:
- Cái gì thế các ông? Cái gì mà triệu tập gấp thế?
Tôi cố ghìm xúc động, vừa rót nước cho anh em, vừa
cố lấy vẻ thật tự nhiên:
- Sáng mai tiểu đoàn ta có khách, thượng cấp đến
thăm. Vừa nói đến đây anh em đã bắt đầu lao xao:
- Ai? Ai đấy nhỉ?...
Tôi tảng lờ như không nghe tiếng, cứ điềm nhiên
nói tiếp:
10

- Sáng mai ngủ dậy các đồng chí cho anh em làm
tổng vệ sinh các khu vực vẫn phân công. Đại đội một
cho một tiểu đội làm khu nhà vệ sinh thật sạch, cho một
tiểu đội cùng với đồng chí Rùa xếp lại trật tự trong kho
đang bề bộn những thứ mới lĩnh về, quét dọn sân kho
đầy lá, rác, bẩn. Vun thành đống đốt đi. Đại đội hai cử
một tiểu đội vào dọn bếp và nhà ăn. Anh Xuân quản trị
trưởng cho thu dọn lại chỗ ta đang ngồi họp đây, kê hai
bộ bàn ghế, lau chùi sạch sẽ làm chỗ tiếp khách. Cho
anh em đi mua nải chuối thật ngon và cố lùng mua vài
quả cam Bố Hạ, đắt cũng mua. Đúng 7 giờ sáng mai tất
cả mọi người mặc quần áo tươm tất sẵn sàng tập hợp
đợi lệnh của anh Thanh Cao.
Anh Thanh Cao vui vẻ tiếp lời:
- Tổng vệ sinh phải làm thật kỹ, kỹ hơn mọi ngày.
Cán bộ đại đội trực tiếp chỉ huy và cùng làm với anh
em. Bất kỳ chỗ nào cũng không được để lại một cái rác.
Đại đội trưởng Công Minh láu táu:
- Chết chưa! Hắc xì dầu chưa! Chắc là thượng cấp
quan trọng lắm - Rồi anh gật gù ra vẻ hiểu biết - Tôi đã
đoán ra ai rồi.
Quản trị trưởng Xuân thì thầm:
- Không khéo mà Bác Hồ.
Đại đội trưởng Công Minh chồm lên, như sợ ai nói
tranh mất phần:
- Hầy! Tôi biết rồi mà! Đúng là Bác Hồ. Không thế cứ
đem đầu tôi ra mà chặt.

11

Anh Thanh Cao xua tay:
- Không bép xép! Cái cậu Công Minh này chán ghê! Cứ
hơi tí đã bô bô lên, khách nào thì khách cũng phải giữ bí
mật. Bọn Quốc dân đảng vẫn còn lẩn quất vô khối đấy.
Chúng tôi bàn bạc thêm về đội hình, về chương trình
đón tiếp sau đó...
Anh em vui vẻ ra về.
Hai mươi mốt giờ ba mươi, kèn báo tắt đèn ngủ, trừ
nhà “bình dân học vụ”(1), còn được để đèn đến 22 giờ.
Anh Thanh Cao vẫn đi đi lại lại mãi ngoài hiên. Tôi đoán
chừng anh đang suy nghĩ trước về những động tác phải
làm và tập ngầm câu hô báo cáo.
Đêm đó hai chúng tôi ngủ ít, chỉ chập chờn trong cảnh
gặp Bác sáng mai; và tin chắc việc đón tiếp sẽ diễn ra
đúng kế hoạch, chu đáo.
Năm giờ sáng hôm sau. Kèn đồng vừa thổi vang. Từ
các nhà anh em bật dậy. Rõ ràng có một không khí gì mới,
khác thường. Anh em rào rào chạy ra sân, trò chuyện
om xòm. Đã có tiếng cán bộ trung đội và tiểu đội hò hét
anh em vào việc.
Đúng bảy giờ sáng, toàn đơn vị nai nịt gọn gàng, đội
ngũ chỉnh tề dưới quyền của Tổng trực tinh Công Minh
chỉ huy luyện tập đội ngũ. Đồng chí Công Minh lùn bé
như hạt mít, thùng thình trong bộ áo vàng nhạt, hai gấu
quần túm chít trên đôi giày “săng đá” hơi rộng, đầu đội
1. Nhà học văn hóa xóa nạn mù chữ.

12

mũ ca lô lệch, quai mũ viền quanh hai bên má và quai
hàm. Anh đứng thẳng trước hàng quân, chân hơi kiểng
lên cho người đỡ lùn, cả ngực và bụng hơi ưỡn về phía
trước. Chợt hai mắt anh trừng lên, từ họng anh phát ra
một khẩu lệnh cụt lủn và khô khốc: Nghỉ!
Rồi đột nhiên ngực anh đổ về phía trước, mặt anh
gân lên, quai hàm bạnh ra:
- Nghi - aaaam!
Khẩu lệnh vang lên, ngân dài như xoáy sâu vào không
khí buổi sáng mùa hè. Hai con mắt anh lừ lừ đưa từ trái
sang phải, rồi lại từ phải sang trái suốt hàng quân. Toàn
đơn vị im tắp. Chỉ còn nghe tiếng hót của con chim vành
khuyên nhỏ trên cây.
- Bên trái, quay! Vòng bên phải đi đêêêu... bước! Một
hay. Một hay. Một haaáy!
Hơn chín giờ, điện thoại Tỉnh ủy báo tin: mười giờ
khách đến.
Anh Thanh Cao ra trực tiếp chỉ huy chỉnh đốn lại
đội hình dặn dò bộ đội. Cánh cổng chính đã mở. Mọi
người dồn mắt nhìn ra. Mười giờ kém năm mà chưa thấy
động tĩnh gì. Một chiếc xe đạp lướt qua cổng, chuông
kêu kính cong. Rồi mười giờ, mười giờ năm phút vẫn im
lặng. Sao? Sao nhỉ?
Bỗng từ phía cổng hậu một người chạy lại, chân vòng
kiềng, cái đầu húi cua dúi về phía trước. Đồng chí Rùa
giữ kho hốt hoảng chạy lại:

13

- Anh Giang, anh Cao ơi... Bác... Bác Hồ đến... Đi vào
phía cổng sau. Đang đi qua sân kho...
Thế là gay rồi! Doanh trại chúng tôi mới tiếp quản của
bọn Quốc dân đảng Trung Quốc, rất rộng, từ cổng trước
đến cổng sau đến mấy trăm mét. Phía đó không có người
ở. Chỉ có kho của đồng chí Rùa. Chúng tôi cũng chưa có
thời gian nhiều để tu sửa khu vực còn ngổn ngang này.
Thế là kế hoạch đón thoạt đầu đã bị đảo lộn.
Tôi vội chạy theo đường chính về phía cổng sau. Bác
kia rồi! Bác đi cùng anh Đinh Đức Thiện và anh Nguyễn
Thanh Bình - Chủ tịch Ủy ban hành chính Tỉnh, có một
đồng chí nữa theo sau. Tôi chạy thẳng lại trước mặt Bác,
đứng nghiêm, giơ tay chào:
- Báo cáo Bác. Cháu là Văn Giang chính trị viên tiểu
đoàn Bắc Giang ra đón Bác.
Bác thân mật bước đến bắt tay tôi. Đôi mắt Bác chăm
chăm nhìn tôi, thoáng một nét cười:
- Chú chỉ huy ở đây phòng thủ thế nào mà “quân
địch” vào giữa doanh trại mới biết?
Thấy tôi hơi có vẻ lo lắng, anh Nguyễn Thanh Bình
nói vui:
- Thế là tướng Văn Giang hôm nay bị Bác đánh tập
hậu rồi.
Bác cười, mọi người cười. Tôi thấy hơi yên tâm nên
bắt đầu chương trình, mời Bác vào tiểu đoàn bộ, Bác hỏi:
- Chú định làm gì mà dẫn Bác vào tiểu đoàn bộ?
14

Tôi lúng túng thưa:
- Thưa Bác, mời Bác vào uống nước và ăn trái cây ạ.
Thôi hỏng rồi! Vừa nói xong tôi đã thấy câu nói vô
duyên và không ổn. Quả nhiên Bác xua tay:
- Cám ơn chú, Bác vừa uống nước rồi. Bác ít thì giờ,
sang thăm nơi ăn ở của các chú một chút chứ thời gian
đâu mà uống nước ăn trái cây. Nhà vệ sinh của các chú
ở đâu?
Thế là bị động nữa! Đã thế, giữa lúc ấy không hiểu sao
anh Thanh Cao đã dẫn đoàn quân từ cổng trước chạy
lại. Cờ đỏ đi đầu reo phần phật. Tang mấy cái trống đập
vào dùi, anh em theo nhịp chạy kêu ình ình. Và tai hại
quá: cái kèn đồng rơi xuống đất, hàng quân nhốn nháo.
Bác cố nhịn cười hỏi:
- Các chú kia chạy đi đâu?
Tôi cũng vừa buồn cười, vừa lo sợ, liều mạng trả lời:
- Thưa Bác, đồng chí Thanh Cao tiểu đoàn phó đưa
quân lại đón Bác. Bác xua tay:
- Vẽ! Chú bảo các chú ấy quay lại chỗ cũ rồi Bác sẽ
đến.
Tôi giơ tay làm hiệu anh Thanh Cao cho quân quay
về chỗ cũ. Rồi quay lại mời Bác đi kiểm tra nhà vệ sinh.
Bác sải những bước dài, thấy một dãy nhà quét vôi trắng
xóa, Bác gật đầu rồi quay lại cười nói với anh Thiện:
- Chừng được tin Bác sắp đến nên các chú ấy mới
quét vôi sáng nay hay tối qua?
15

Tôi thật thà thưa với Bác là nhà vệ sinh được quét
vôi từ hôm làm tổng vệ sinh chủ nhật trước. Bác khen:
Thường xuyên giữ sạch sẽ thế này thì tốt. Rồi Bác
quay ra.
Tôi định dẫn Bác lại phía hàng quân thì Bác lại hỏi:
- Nhà bếp, nhà ăn đâu? Chú dẫn Bác đến.
Lại một bị động nữa! Tôi dẫn Bác đi. Nhà bếp sạch
sẽ, gọn gàng. Bác tỏ vẻ hài lòng. Sang nhà ăn. Bác đưa
mắt nhìn một lượt rồi nói:
- Nhà ăn này thoáng và sạch đấy. Nhưng lấy cánh
cửa làm bàn ăn à?
Mọi người nhìn theo tay Bác chỉ. Đúng là mấy cái
cánh cửa hạ xuống, một đầu kê vào thành các cửa sổ,
một đầu kê trên các chồng gạch xếp. Anh Thiện thưa với
Bác là trước khi rút đi bọn Quốc dân đảng Trung Quốc
phá phách dữ quá, chẻ các bàn ghế làm củi đun. Bác
không nói gì, quan sát những thứ bày trên cánh cửa:
một cái đĩa nhỏ đựng cá kho, một bát con đựng nước
kho cá làm nước chấm, một nửa tàu lá chuối đựng đầy
rau muống luộc. Thoáng một nét tư lự trên gương mặt
hồn hậu của Bác. Tôi báo cáo Bác là hôm qua trung đội
ba tát ao giúp đồng bào. Đồng bào vừa bán vừa cho hai
rổ cá. Mặt Bác lại thoáng một nét vui:
- Lao động giúp dân thế là tốt. Lại có cá ăn. Này chú
Thiện, chú Bình! Có ngửi thấy mùi thơm của cá kho
không? Các chú kho cá với gì thế này? Khế à? Tốt. Gì
nữa đây? À chuối xanh, chú nào kho cá mà khéo thế?
16

Mấy đồng chí “hỏa đầu quân” từ nãy vẫn thập thò
ngoài cửa nhìn ngắm Bác, bây giờ dần dần bước vào. Bác
vỗ tay khen các đồng chí kho cá ngon rồi đột nhiên hỏi:
- Này các chú. Các chú đã bao giờ ăn cá kho với quả
sung chưa? Cũng ngon lắm. Hôm nào thử xem.
Mọi người cười vui rạng rỡ. Bác lại hỏi:
- Này, các chú luộc rau mà không dùng nước rau à?
Tôi thưa với Bác là vì không có chậu chứa nước rau
nên chúng tôi để cả nồi nước rau to bên chân tường
kia, ai muốn chan thì ra đấy múc. Bác lại yên lặng, một
thoáng không vui. Rồi quay lại phía tôi Bác hỏi:
- Chú Giang, lính của chú ăn mỗi bữa mấy bát? Có
đủ cơm không?
- Thưa Bác, số đông anh em ăn ba bát. Một số ít đồng
chí chỉ ăn hai bát. Vài đồng chí ăn khỏe hơn. Như đồng
chí Rùa giữ kho của tiểu đoàn ăn một bữa năm bát vẫn
chưa đủ. Được cái rau muống nhiều nên ăn vẫn no ạ.
Mấy anh em vui vẻ đẩy Rùa ra:
- Thưa Bác, Thùng Văn Rùa đây ạ.
Bác hơi ngạc nhiên:
- Thùng Văn Rùa? Họ chi lạ vậy?
Anh em cười xôn xao. Tôi nín cười thưa với Bác rằng
đồng chí Nguyễn Văn Rùa do ăn khỏe “thùng bất tri
thình” nên anh em đặt là Thùng Văn Rùa đấy ạ. Bác và
mọi người cùng cười vang, Bác vẫy Rùa lại. Thùng Văn
Rùa gần bốn mươi tuổi, tướng ngũ đoản, người lùn, cổ
17

bạnh, đầu húi móng lừa, bẽn lẽn ra đứng gần Bác. Cái
bụng to ình đang cố thót lại. Bác xoa bụng Thùng Văn
Rùa nói vui:
- Chú Rùa này tốt bụng với anh em lắm đấy! Tướng
Thùng Văn Rùa mà cầm quân chống giặc đói thì chắc
là gay go quyết liệt lắm nhỉ?
Bác cháu cười vui thoải mái. Bác bắt tay các đồng chí
hỏa đầu quân và đồng chí Rùa, rồi vui vẻ bước ra sân.
Vừa đi thong thả Bác vừa nói:
- Chú Thiện, chú Bình này. Bác đề nghị Tỉnh cho bộ
đội ít tiền mua đĩa đựng rau, chậu đựng nước rau và
những cái môi để múc chan.
Rồi quay lại phía tôi Bác nói:
- Bây giờ thì chú dẫn Bác ra gặp bộ đội.
Tôi giơ tay làm hiệu cho anh Thanh Cao đang đứng
trước hàng quân, ngoảnh mặt về phía nhà ăn.
Thấy Bác đi lại, hàng quân cứ rùng rùng như rừng cây
gặp gió. Sau một tiếng hô nghiêm vang dậy, anh Thanh
Cao, từ thế đứng nghiêm quay người sang trái theo một
góc vuông, đập mạnh hai gót giày, co mạnh hai cánh
tay lên, bước dài về phía Bác rồi đứng lại, trong một tư
thế thật đẹp, đưa tay lên chào và báo cáo với Bác. Bác
đi lại bắt tay anh. Toàn đơn vị im phăng phắc. Sao thế
nhỉ? Trống không đánh? Kèn không thổi? Tay không vỗ?
Khẩu hiệu không hô? Mọi người quá hồi hộp quên tất
cả điều dặn, cứ như nín thở nhìn dán vào Bác. Bỗng từ
giữa hàng quân một tiếng hô như bật vỡ ra:
18

- Hồ Chủ tịch muôn năm!
Tức thì như nước vỗ bờ, tiếng hồ “Hồ Chủ tịch muôn
năm” từng đợt dội lên lẫn trong tiếng vỗ tay dồn dập
vang dậy cả khu doanh trại.
Bác khoan thai đi đến trước hàng quân. Anh Thanh
Cao chạy đến bên, mời Bác bước lên bục gỗ, Bác xua tay:
- Thôi, cứ để Bác đứng thế này được rồi.
Anh Nguyễn Thanh Bình đề nghị Bác lên bục cao để
cho tất cả anh em phía sau đều thấy rõ Bác. Chìu ý mọi
người, Bác vui vẻ bước lên. Anh em vẫn vỗ tay rầm rầm.
Từ trên bục, Bác nhìn xuống khắp hàng quân với đôi
mắt hiền từ chứa chan bao tình yêu thương. Bác giơ hai
tay lên rồi vẫy mạnh xuống ra hiệu cho bộ đội im lặng.
Bác cất tiếng hỏi trầm và vang:
- Các chú phía sau thấy rõ chưa?
Toàn đơn vị đồng thanh:
- Rõ ạ! Rõ ạ!
Bác bảo: “Thế là tốt”. Rồi bước xuống đất, Bác đi lại
gần phía hàng quân. Bác cất tiếng nói, rõ từng lời, giọng
trầm trầm, sao mà ấm áp, vang động vào mỗi con tim.
Bác nói là đã nghe Tỉnh ủy báo cáo tiểu đoàn làm tốt
công tác tiễu phỉ, hết lòng giúp đỡ nhân dân sản xuất
và xóa nạn mù chữ, làm công tác tuyên truyền vận động
nhân dân giỏi, giữ kỷ luật nghiêm; chịu khó học tập
chính trị, quân sự, văn hóa. Hôm nay vào thăm thấy
doanh trại, nhà vệ sinh, bếp, nhà ăn gọn gàng sạch sẽ.
19

Các đồng chí “hỏa đầu quân” nấu nướng tốt. Rồi chợt
nhớ ra, Bác quay lại phía tôi, anh Thanh Cao và nhắc:
- Hai chú chỉ huy này. Còn một đống rác to ở sân kho
sao không cho đốt đi? Vừa sạch sân, vừa chống muỗi,
lại có tro bón cho các luống rau, gốc chuối.
Anh Thanh Cao thúc nhẹ khuỷu tay vào sườn tôi rên
khẽ:
- Khổ chưa, cái lão Rùa! Sáng nay quét xong đã bảo
đốt mà ông ấy lại quên.
Bác ôn tồn nhắc: mọi người phải đọc nhanh viết thạo,
hàng ngày chăm đọc báo, thể thao, ca hát, tăng gia. Phải
tranh thủ mọi thời gian luyện tập quân sự, chuẩn bị đối
phó với mọi tình hình, sẵn sàng chiến đấu hy sinh để
bảo vệ Tổ quốc.
Nói ngắn gọn mấy câu rồi Bác lại hỏi:
- Các chú có nghe rõ không? Có làm được không?
Chúng tôi hét vang:
- Rõ ạ. Hiểu ạ. Làm được ạ.
Bác bảo: thế thì tốt lắm. Và Bác vỗ tay hoan hô.
Cả hàng quân lại vỗ tay rầm rầm. Từ đầu hàng quân,
từ cuối hàng quân và cả giữa hàng quân nữa, bốn năm
tiếng hô cùng bật lên, cả đơn vị rào rào hô hòa nhịp: Hồ
Chủ tịch muôn năm! Hồ Chủ tịch muôn năm!
Đã đi ra gần hết hàng quân, Bác quay lại vui vẻ nói:
- Các chú hô: Hồ Chủ tịch “muốn nằm” à? Không đâu.

20

Bác còn phải đi, đi nhiều, thăm nhiều đồng bào và chiến
sĩ và còn hàng núi công việc phải làm. Hồ Chủ tịch chưa
muốn nằm nghỉ đâu. Thôi, chào các chú
Bác đi đây.
Không hiểu từ đâu đến và tự bao giờ, một chiếc xe
hơi đã đậu sẵn bên đường gần cổng. Bác bắt tay tôi và
anh Thanh Cao, quay lại vẫy tay với bộ đội rồi thong
thả bước lên xe.
Xe Bác đã đi xa, tôi và anh Thanh Cao quay sang nhìn
nhau, cười vui sướng. Anh Cao nói:
- Hay thật! Kế hoạch của chúng mình bị đảo lộn hết.
Nhà khách Bác không vào. Trái cây Bác không ăn. Bục
cao Bác không đứng. Kèn không thổi. Trống không đánh.
Lời hứa hẹn chưa kịp nói. Khẩu hiệu Hồ Chủ tịch muôn
năm thì chưa đợi chỉ huy, mọi người cứ thỏa sức hô.
Hay thật!
Tôi cũng cười, quay về phía anh, nói với anh mà cũng
như nói với chính mình:
- Đúng. Bác chúng ta là như thế. Anh em chúng ta
đối với Bác là như thế.

21

Ảnh Hồ Chủ tịch với cán bộ quân đội trong chiến dịch Biên
giới 1950 (Bác ngồi hàng đầu, giữa. Người đứng hàng đầu,
thứ 5 từ trái sang là Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Ngồi hàng
đầu, thứ 3 từ trái sang là Văn Giang).

22

THAY BẬC ĐỔI NGÔI ĐI CHỨ!
TẤT CẢ CƯỜI LÊN! NÀO, XIN MỜI CHỤP
Bác đến thăm lớp tập huấn cán bộ quân sự trung cao
cấp ở trung du năm 1950. Bác nói chuyện xong, tất cả
ra chơi. Mấy đồng chí bám sát Bác xin được chụp ảnh.
Bác đồng ý và giơ tay chỉ lên cái đồi thoai thoải gần hội
trường. Chụp xong một ảnh rồi anh em lại xin Bác chụp
nữa. Bác giơ tay vẫy mọi người và bảo:
- Mời cả lớp đến chụp cho vui.
Anh em chạy xúm đứng thành hàng từ đỉnh đến chân
đồi nhỏ. Mấy đồng chí đã được chụp với Bác vừa rồi vẫn
đóng khung lấy Bác và nhắc đồng chí “phó nháy” nháy
ngay đi. Bác xua tay: khoan hãy chụp! Đợi Bác chút đã.
Từ trên đỉnh dốc Bác đi xuống chân dốc mà các đồng
chí ở đây chắc đang xuýt xoa vì được chụp một chiếc
ảnh lại đứng xa Bác quá. Bác điềm nhiên đi vào đứng ở
hàng cuối cùng và nói to:
- Thay bậc đổi ngôi đi chứ! Tất cả tươi lên! Nào, xin
mời chụp!
Chiếc ảnh đó anh nào cũng tươi, tất cả đều cười về
cái hóm hỉnh vui nghịch của Bác.
23

ĐÈO BÔNG LAU
Chiến dịch biên giới 1950 vừa kết thúc thắng lợi ròn
rã. Sau đồn binh Đông Khê, một cứ điểm quan trọng của
Pháp trên đường số 4 bị diệt gọn, binh đoàn Lepage từ
Lạng Sơn lên đón và binh đoàn Charton rút từ Cao Bằng
về đã bị tiêu diệt sạch sành sanh. Pháp hoang mang vội
vã rút số quân còn lại ở Thất Khê, Lạng Sơn, Lộc Bình...
Một dải biên giới dài hơn trăm cây số đã được giải phóng.
Hôm đó, chiều xuống mau trên đèo Bông Lau đang
ấp ủ một sự kiện quan trọng. Dãy núi hùng vĩ từ màu
xám đã chuyển sang màu tím thẫm. Gió núi se se lạnh
vẫn như còn vọng về tiếng quân dân ta reo hò mừng
biên giới đại thắng.
Màn sương bàng bạc buông mau khiến cho cảnh vật
thêm vẻ mờ ảo. Những đoàn người từ đường số Bốn đi
lên, nói cười rộn rã, đến tập kết tại một bãi cỏ rộng.
Các chiến hữu gặp nhau, sau những ngày chiến đấu
ác liệt, tay bắt mặt mừng, ôm nhau, đấm nhau thùm
thụp. Nhìn cách xa 10 mét, có khi đã không rõ mặt người.
Nhưng qua giọng nói, âm thanh, anh em đều đã phân
biệt được tiếng anh Vương Thừa Vũ hô to:

24

- Toàn thể các đồng chí chú ý! Mỗi trung đoàn một
hàng dọc, toàn thể đội hình hàng ngang, lần lượt từ trái
sang phải, các trung đoàn thuộc 308, trung đoàn 209
Sông Lô, trung đoàn 274 Cao Bắc Lạng, trung đoàn pháo
675, các bộ phận công binh và thông tin. Cán bộ trung
đoàn đứng lên hàng đầu! Khẩn trương! Khẩn trương!
Hô một câu dài mà tiếng anh vẫn sang sảng, rõ ràng
và không vấp váp từ nào. Trong âm hưởng có cái uy nghi,
lẫm liệt, cái gang thép của một đoàn quân vừa đè bẹp
quân thù. Tiếng cười nói ồn ào bỗng im bặt: Trong bóng
tối đang tiếp tục đổ xuống, đám người động đậy xê dịch
và vài phút sau đã hình thành một hàng quân tề chỉnh.
Và cũng vừa lúc ấy một đoàn người ngựa từ đường Bốn
băng lên. Anh Vũ lại hô tiếp:
- Thắp đuốc lên! Bác đã đến!
Các bó đuốc được thắp sáng bùng lên. Đoàn người
xuống ngựa và mọi người đã nhận ra dáng Bác đang sải
những bước dài nhanh nhẹ đi tới. Đi sau là đại tướng Võ
Nguyên Giáp, tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái,
chủ nhiệm Tổng cục Cung cấp Trần Đăng Ninh, phó chủ
nhiệm Tổng cục Chính trị Lê Liêm và mấy đồng chí vệ sĩ.
Các anh vương Thừa Vũ, Lê Trọng Tấn, Lê Quang
Đạo, Trần Độ, Chu Huy Mân... bước đến chào Bác. Hàng
quân như không giữ nổi được sự im lặng hồi hộp dồn
nén trong người bỗng nổ ra!
- Hồ Chủ tịch muôn năm! Hồ Chủ tịch muôn năm!
Hồ Chủ tịch muôn năm!

25

Bác đến trước hàng quân, tay phải cầm cây gậy chống,
tay trái cầm đèn pin. Bác hỏi, hàng dọc đầu tiên:
- Đơn vị nào đây?
- Thưa Bác: Trung đoàn 36, đại đoàn 308 ạ!
- 36 hả? - Các chú 36 đánh Khâu Luông - Cốc Xá
tốt lắm!
Bác lại bước tiếp và hỏi:
- Đơn vị nào đây?
- Thưa Bác: Trung đoàn 88 ạ!...
... Thưa Bác: Trung đoàn 102 Thủ đô ạ!
Bác đi tiếp các trung đoàn, gặp mỗi đơn vị Bác đều
nhắc đến những địa danh, khen trận đánh thắng lợi.
Các đơn vị xúc động, nức lòng thấy Bác đã theo dõi sát
từng trận đánh của đơn vị mình.
Bác bước đến trước đội hình hàng dọc của tôi gồm
10 người, Bác hỏi:
- Đơn vị nào đây?
Tôi dõng dạc thưa:
- Thưa Bác! Trung đoàn pháo binh 675 vừa thành
lập đầu chiến dịch ạ.
- Pháo binh đấy ư! Trận công kiên Đông Khê các chú
bắn tốt lắm!
Đã định bước đi, Bác lại dừng lại, giơ cái gậy nhỏ chỉ
vào tôi vừa thấp vừa nhỏ con, đứng trước mấy pháo thủ
cao lớn lực lưỡng. Bàn tay Bác xoay một vòng như khi
26

ta mở khóa, làm dáng điệu xoáy cái đầu gậy vào gần rốn
tôi rồi Bác cười, nói:
- Cái chú này! Bé bằng con muỗi mà cũng pháo binh à?
Mọi người cười ồ, quên cả sương lạnh đang buông, gió
lạnh đang thổi. Sau khi đi hết hàng quân, Bác nhanh
nhẹn bước ra phía trước hàng quân, cất tiếng hỏi:
- Đánh thắng rồi các chú ăn có khỏe không?
Tất cả đồng thanh:
- Thưa Bác, khỏe ạ!
- Tốt! Thế mấy đêm nay các chú ngủ có đủ ấm không?
Ngủ có tốt không?
- Thưa Bác! Ấm ạ. Ngủ tốt ạ!
Bác nói: tốt! Rồi đột nhiên Bác hỏi rất nhanh:
- Thế các chú ị có tốt không?
Như một quán tính, một số anh em đáp:
- Thưa Bác tốt ạ!
Trong khi đó một số anh em lại đáp:
- Thưa Bác: không tốt ạ!
Một số im lặng, đồng chí đứng bên tôi có lẽ sắp trả
lời: tốt ạ, thì vội giơ tay bịt miệng mình. Có tiếng cười
khúc khích quanh tôi:
- Chết chưa! Nhiều thằng ị bậy mà!
Thấy tiếng trả lời có, không, thưa thớt và thiếu hẳn
khí thế so với hai lần trả lời trước, Bác hỏi lại to hơn:
27

- Các chú ị có tốt không?
Cả hàng quân im lặng, chừng như đã hiểu ra vấn
đề nhưng không biết xử trí ra sao. Anh Trần Độ trả lời:
- Thưa Bác: một số anh còn ị bậy ạ.
Bác thân mật trách:
- Không phải một số mà nhiều chú đã ị bậy. Các chú
ị cả ra bờ suối. Các chú ị cả vào nương lúa, nương sắn,
nương ngô của đồng bào.
Tất cả chúng tôi im bặt. Bác lại ôn tồn nhắc:
- Các chú này! Đồng bào dân tộc rất sợ phân người.
Các chú ị ra suối, bà con không dám ra suối. Các chú ị
ra nương, bà con không dám lên nương. Các chú đi đến
đâu gieo rắc mùi khó ngửi đến đấy.
Chúng tôi đứng lặng như trời trồng. Bác lại thân mật
và hóm hỉnh nhắc: chú nào cũng có xẻng nhỏ bên mình
tại sao không đào hố mèo? Chọn chỗ kín đáo, xa suối,
xa nương, đào một cái hố nhỏ, chỉ độ 4, 5 nhát xẻng
chứ bao nhiêu? Khi đi xong lấp lại, vừa vệ sinh, vừa bí
mật lại lịch sự nữa.
Chúng tôi được một lời phê bình sâu sắc, một lời chỉ
vẽ rất thân tình.
Bác lại nhắc chúng tôi chú ý ăn nóng, uống nóng,
phòng chống lạnh, cảm viêm họng, chống muỗi a-nôphen.
Sau đó Bác khen chúng tôi đánh giỏi, chỉ huy giỏi,
đánh thắng lợi lớn. Ý nghĩa chiến thắng biên giới ra sao
28

các chú sẽ cùng nhau thảo luận phân tích; nhưng đánh
giỏi thắng lớn rồi còn phải biết rút kinh nghiệm thật tốt
để đánh giỏi hơn, đánh thắng lớn hơn. Rút kinh nghiệm
lãnh đạo, chỉ huy; rút kinh nghiệm tổ chức thực hành
trận đánh. Rút kinh nghiệm đảm bảo súng, đạn, pháo;
rút kinh nghiệm đảm bảo ăn uống. Rút kinh nghiệm
từng trận đánh. Rút kinh nghiệm toàn thể chiến dịch.
Bây giờ rút kinh nghiệm là một nhiệm vụ công tác cực kỳ
quan trọng để nâng cao sức chiến đấu lên một bước mới,
sẵn sàng nhận và hoàn thành những nhiệm vụ sắp tới.
Nhìn bao quát cả hàng quân, Bác lại nhắc tiếp: Rút
kinh nghiệm kết hợp với bình công, xét khen thưởng.
Phải hết sức trung thực, khách quan. Đó là thái độ và
phương pháp khoa học nhất để tìm ra chân lý, để tiến
bộ, để tìm ra những bài học hay, những gương sáng để
học tập, đồng thời tìm ra chỗ còn yếu còn dở để bàn
cách khắc phục, tiếp tục tiến lên. Phải chống công thần
kiêu ngạo, chống chủ quan - lạc quan tếu, chống tranh
công đổ lỗi, che giấu khuyết điểm. Việc làm này cũng
là vì nước, vì dân để tiếp tục đánh thắng giặc. Đánh
không tốt cần tìm ra nguyên nhân khuyết điểm đã đành.
Nhưng đánh tốt, thắng to cũng rất cần tìm ra nguyên
nhân thắng trận, nhất là tìm ra những khuyết điểm và
nguyên nhân để trận sau thắng lớn hơn trận trước. Đảng
ta, nhân dân ta trong khắp mọi miền đất nước đang chờ
đợi ở các chú những chiến công to lớn hơn để đuổi sạch
quân thù, giải phóng đất nước.
Bác lại vui vẻ báo tin là Trung ương Đảng, Chính phủ
29

và Bác đã quyết định sẽ khao quân về chiến thắng này.
Các chú có đồng ý không?
- Thưa Bác: đồng ý ạ!
- Ngoài việc khao quân, sau bình công sẽ là một đợt
khen thưởng. Ngoài những bằng khen, giấy khen và
huân chương các loại, lần này Bác có món quà này để
thưởng cho các chú.
Bác rút trong túi áo ra một vật nhỏ, cầm giữa ngón
tay cái và ngón tay trỏ của bàn tay trái, ở ngay đầu cây
gậy nhỏ. Tay phải Bác bấm cây đèn pin sáng lên. Một
vật gì đo đỏ lấp lánh trong tay Bác.
- Các chú có biết cái gì đây không?
Mấy đồng chí kêu to! Thưa Bác: không rõ ạ!
- Đây là ngôi sao đỏ, quà của bạn Quốc tế tặng Bác.
Bác sẽ tặng lại cho các chú nào lập công đầu. Các chú
có rõ không?
Phía sau, phía xa có những tiếng đáp:
- Thưa Bác: không rõ ạ!
Bác bước vào hàng quân vừa đi vừa chiếu đèn pin cho
chúng tôi nhìn rõ ngôi sao đỏ lấp lánh trong tay Bác.
Chỗ này chỗ kia đều có tiếng kêu lên:
- Thưa Bác, phía này chúng cháu không nhìn thấy ạ.
Bác thân mật đi sâu vào giữa hàng quân vừa đi vừa
nói:
- Bác chiếu xinê lưu động thế này, rõ chưa?

30

Nhiều tiếng cất lên: Rõ ạ! Rõ ạ! Nhưng lại có anh nào
đó vòi vĩnh với Bác.
- Bác ơi! Cháu muốn được thấy thật gần xem kỹ, nhìn
lâu cơ ạ. Bác vừa đi tiếp vừa hóm hỉnh nhận xét:
- Chú này láu cá lắm! Ý giả muốn nhìn Bác tận nơi,
lâu hơn.
Hàng quân cười vui rộn rã thân mật. Bỗng có tiếng
kêu to từ giữa hàng quân; giọng trách móc:
- Thôi! Các đồng chí ơi! Sương núi xuống nhiều, gió
thổi lạnh rồi, bắt Bác đi mãi thế!
Có những bàn tay tranh thủ sờ vào lưng, vào vai, vào
cánh tay Bác.
- Có! Có! Bác có mặc áo ấm bên trong... nhưng thôi,
để Bác về kẻo lạnh.
Chúng tôi thực sự đang sống trong bầu không khí ấm
cúng, chan hòa tình cha con, từ người Bác tỏa ra và Bác
vẫn chịu khó đi vào những đồng chí phía cuối hàng quân.
Khi trở lại trước hàng quân, Bác vui vẻ hỏi:
- Các chú đã thấy rõ cả chưa?
- Rồi ạ! Rồi ạ!
Anh Võ Nguyên Giáp khoát tay, nói to:
- Thế là thỏa mãn cả rồi nhé! Bây giờ để Bác về kẻo
lạnh. Đêm nay Bác còn nghe thường trực quân Ủy báo
cáo tiếp.
Như sợ Bác không nghe rõ, từ lồng ngực ấm rực tình
31

yêu thương và kính trọng chúng tôi đồng thanh hét lên
thật to:
- Hồ Chủ tịch muôn năm!
- Hồ Chủ tịch muốn năm!
- Hồ Chủ tịch muôn năm!
Đèo Bông Lau lịch sử đáp lại bằng những tiếng vang
ngân dài:
- Hồ Chủ tịch muôn nă ă ăm...
Chiều 16 tháng 6 năm 1992

32

THẾ NÀY THÌ AI SỢ AI NÀO?

Cuối năm 1950, sau chiến dịch Biên giới đại thắng,
Bác đến thăm công binh xưởng Lam Sơn tại một hang
núi tỉnh Cao Bằng. Mấy chục anh chị em công nhân
quân giới, trong đó có một số anh em người dân tộc
quây quần chung quanh Bác, nghe Bác thông báo tin
chiến thắng, bình luận ý nghĩa chiến thắng và phương
hướng phát huy thắng lợi. Ai cũng nức lòng phấn khởi.
Một công nhân trẻ đứng dậy thắc mắc:
- Thưa Bác, biên giới ta thắng lớn, Pháp thua to nhưng
cháu sợ nhỡ Pháp là một nước lớn, thua to nó càng cay
cú đổ thêm quân và vũ khí vào nữa thì sao?
Bác nhìn đồng chí công nhân rồi cười bảo:
- Chú tháo chiếc dép ở chân chú ra. Một chiếc thôi.
Đồng chí công nhân ngớ mặt không hiểu tại sao điều
mình hỏi lại liên quan đến chiếc dép. Anh em giục: “Bác
đã bảo thì cứ tháo dép ra”. Đồng chí công nhân lần tụt
chiếc dép cao su đen và đưa cho Bác. Bác xua tay:
- Bác không cần. Chú cứ cầm chiếc dép ấy và giơ lên
dọa đánh Bác đi.
33

Đồng chí công nhân rụt rè:
- Thưa Bác, cháu đâu dám ạ.
- Thì chú cứ dám xem nào! Chú đóng vai thực dân
Pháp xâm lược mà!
Đồng chí công nhân lại rụt rè đưa chiếc dép lên trước
Bác. Bác nhắc:
- Giơ cao lên, phải dữ tợn vào chứ! Thêm quân và
thêm vũ khí cơ mà!
Bác quay ra hỏi chung quanh:
- Chú nào cho Bác mượn cái gậy hay cái đòn gánh,
cái cuốc cũng được.
Anh em đưa cái cuốc vào. Bác khen tốt và cầm cái
cuốc, Bác làm động tác giơ thật cao như sắp bổ vào đầu
đồng chí Hải - công nhân cầm dép. Bác hỏi:
- Thế này thì ai sợ ai nào?
Tất cả từ nãy đến giờ nín thở theo dõi “hoạt cảnh nhỏ”
bây giờ mới hiểu ra, cười ồ và đồng thanh:
- Ta không sợ địch ạ...
- Địch sợ ta ạ.
Bác trả lại cái cuốc cho người vừa đem ra, vỗ vai đồng
chí Hải rồi nói to:
Mình sợ nó mà không dám đánh thì mình mất nước.
Mình không sợ nó thì mình mới đánh được nó.
Mình đã đánh nó đau, nó có tăng quân tăng vũ khí,
mình lại tiếp tục đánh nó đau hơn thì nhất định nó phải
thua mình.
34

BÁC HỒ KHAO QUÂN

Quân và dân Cao Bằng Lạng Sơn còn đang sôi nổi kể
chuyện chiến dịch Biên giới đại thắng thì lại có tin mừng
mới: Hồ Chủ tịch quyết định khao quân.
Tin loan truyền nhanh tới các bản làng, các lán trại
bộ đội dã chiến trong các khu rừng bên bờ các con suối:
Không phân biệt cán bộ chiến sĩ, đơn vị chiến đấu cũng
như cơ quan, dân công hỏa tuyến, bộ đội địa phương,
...